wat betekent het woord Basja? | Culturu.com
Suriname Nieuws Magazine

wat betekent het woord Basja?

  • 2 reactie(s)
  • 7502 x bekeken
  • 2 reactie(s)
  • 7502 x bekeken
*

Offline meljo

  • ******
  • 2062
  • Be the change you want to see in the world
    • Bekijk profiel
wat betekent het woord Basja?
« Gepost op: 20 november 2010, 12:02 »


Het woord basja is afkomstig uit de tijd van de slavernij in Suriname. De blanke plantage-eigenaren waren meestal voor ‘zaken’ afwezig. Basja heette de slaaf die onder toezicht van de blanke opzichter of blankofficier toezicht hield over het werk van de slaven op een plantage.  Zij stonden in de hiërarchie uiteraard onder de blanken. Op een grote plantage vond men meerdere basja’s. De hoofdbasja werd granbasja genoemd. De basja werd zeer gehaat door de slaven omdat ze om in de gunst te blijven van de blanke plantage-eigenaren vaak veel wreder en sadistischer waren bij de bestraffing van hun soortgenoten. Ze werden dan ook als verraders beschouwd. Met de afschaffing van de slavernij in 1863 is het personage van de basja in de maatschappij niet verdwenen. Tijdens de periode van de immigratie van arbeiders uit het voormalige Brits-Indie, het huidige India zien wij de basja terug in de vorm van de opzichter of hoofdman op de plantages waar deze mensen te werk werden gesteld. Er werden geregeld klachten over hun optreden gemeld door de immigranten op de plantages. Niet zelden werden ze tijdens opstanden aangevallen en uitgeschakeld.

In voormalige kolonien zie je  tot vandaag dat de nieuwe machthebbers een basja mentaliteit tentoon spreiden. Ze zijn in de plaats getreden van de voormalige kolonisatoren en onderdrukken hun bevolkingen met harde hand vaak op nog wredere wijze dan de vroegere onderdrukker. Zelf voeren ze een decadente levensstijl en buiten de mensen waar ze eerder veel gemeenschappelijk mee hadden erg uit. Voorbeelden zijn dictators als Idi Amin van Oeganda, Robert Mugabe van Zimbabwe, maar ook voormalig dictator Marcos van de Fillipijnen.

In voormalige kolonien zie je  tot vandaag dat de nieuwe machthebbers een basja mentaliteit tentoon spreiden. Ze zijn in de plaats getreden van de voormalige kolonisatoren en onderdrukken hun bevolkingen met harde hand vaak op nog wredere wijze dan de vroegere onderdrukker. Zelf voeren ze een decadente levensstijl en buiten de mensen waar ze eerder veel gemeenschappelijk mee hadden erg uit. Voorbeelden zijn dictators als Idi Amin van Oeganda, Robert Mugabe van Zimbabwe, maar ook voormalig dictator Marcos van de Fillipijnen.

Je kan vandaag de dag de basja in verschillende sociale contexten waarnemen. Zo kan je ze zelf in families zien optreden. Bijvoorbeeld het ene kind, meestal de oudste dat al dan niet door de ouders gemandateerd tijdens hun afwezigheid hun rol overneemt en de overige broers en zusters harder aanpakt dan de ouders zelf zouden hebben gedaan. Maar ook in de samenleving zelf of in organisaties zien we de basja aan het werk. Als de directeur of de manager bij afwezigheid de verantwoordelijkheid overdraagt aan een ondergeschikte, treedt deze soms harder en venijniger op ten opzichte van andere collega’s of teamleden.

In Nederland zien wij de basja op het maatschappelijk toneel verschijnen als intermediair tussen de autochtone autoriteiten en de zogenaamde allochtone bevolkingsgroepen. Ze werpen zich gevraagd en ongevraagd op als deskundigen en sleutelinformanten die weten wat goed is voor de groepen waar ze zelf deel van uit maken.  Door hun positie genieten ze privileges op allerlei niveaus. Die bevoorrechte positie willen ze niet graag verliezen. Ze worden in de ontstane beeldvorming gezien als de geslaagde allochtonen die waard zijn om rolmodel te zijn voor de  allochtone etnische groepen. Leden uit deze groepen die het niet lukt om zich in de maatschappij staande te houden worden door de basja als kwaadwillend, lui en mislukt beschouwd.

Het fenomeen van de  basja van toen kan in de  huidige Nederlandse maatschappelijke context vertaald worden  als een model voor de rol van gekleurde Nederlanders (allochtonen) die onder de bescherming van de blanke Nederlanders/ de Nederlandse overheid het vuile werk opknappen om allochtonen te overheersen. Soms zie je hen actief in organisaties waar allochtonen werkzaam zijn  om deze te ontmantelen. Je ziet dit verschijnsel ook in de situatie waar allochtone medewerkers of leidinggevenden ten aanzien van allochtone collega’s nog strenger dan de blanke leidinggevende de regels willen naleven. In feite zijn deze personen grotere en ernstige belemmeringen voor het functioneren van allochtonen dan de autochtonen. De blanke kan zich achter hen verschuilen en het argument opwerpen dat niet zij maar de allochtonen zelf elkaar het leven zuur maken.

Er is een verschil tussen de rol van sleutelinformanten en de rol van de basja. Waarom is de rol van de basja verderfelijk voor allochtoonse burgers? Dat komt omdat deze  rol wordt gekenmerkt door een verradersmentaliteit. De basja wil zelf de baas over anderen spelen zonder empathie en mededogen voor de ander. Ze zijn vaak sadistisch en maken misbruik van de mensen uit de eigen groep om een bevoorrechte positie te verkrijgen. Echte sleutelinformanten kunnen daarentegen de rol van belangenbehartiger en bruggenbouwer vervullen. Ze zijn in die zin dienstbaar aan de eigen gemeenschap. Een basja is dat niet.

 Bronnen:

Helman, A. (1982) Avontuur aan de Wilde Kust. Alphen aan den Rijn: A.W. Sijthoff’s Uitgeversmaatschappij B.V.

Bruijning, C.F.A., prof.dr. en prof.dr. J.A. Voorhoeve (red.) (1977) Encyclopedie van Suriname. Amsterdam: Argus Elsevier.

Mitrasingh, B.S. en R. Motilal Marhé (z.j.) Mathura, Ramjanee en Raygaroo; Verzet tegen uitbuiting en onderdrukking in Suriname. Den Haag: Stichting voor Surinamers.

Auteur: Saraswati




Advertentie
Advertentie

*

Offline Boogschutter

  • ******
  • 1336
  • mi na wang bigi oema na mi oso sa mi wani mi ka do
    • Bekijk profiel
Re: wat betekent het woord Basja?
« Reactie #1 Gepost op: 01 februari 2013, 15:30 »
Odi

Wat betekend BAKRA:

mi na wan bigi oema in mi oso sa mi wani mi kan doe, hatcheeeee
*

Offline love-ly

  • so so lobi
  • ******
  • 8296
  • Just me
    • Bekijk profiel
Re: wat betekent het woord Basja?
« Reactie #2 Gepost op: 02 februari 2013, 19:01 »
Odi odi,

Bakra betekend zover ik weet baas van de kra

Odi

Love-ly
It's a Love-ly thing