[Sunder]

Tekst: Tanya Wijngaarde

Bron: DWT
03/09/2011

De bakru is een bekend fenomeen uit de Surinaamse wintibeleving. En al lijkt er wat verschil van mening te bestaan over de aard van deze 'bosgeest' zeker is dat de bakru binnen de winticultuur een speciale positie inneemt.

Pas maar op dat je geen bakru tegenkomt!” Een van die leuk bedoelde grapjes van stadsmensen wanneer je een weekendje naar Republiek gaat. Maar zodra het lachen is verstomd, komen de bakru-tori’s. Over de moeder van oma op de plantage, of de tante van een buurvrouw; vaak vage verhalen over schimmen en stemmen, over ziektes en andere narigheid. Maar wie is die bakru eigenlijk; bestaat hij echt en doet hij ons kwaad?
Hoewel winti van oudsher oraal wordt overgedragen, is er de laatste decennia veel onderzocht en geschreven. De grondlegger van het winti-onderzoek is Charles Wooding. Zijn boek ‘Winti: een Afro Amerikaanse godsdienst in Suriname’ verscheen in 1972, de eerste academische publicatie specifiek hierover. Een klassieker dus, al zijn daarna nog vele boeken geschreven, soms met andere inzichten.

Bij de indeling die Wooding maakte, staat bovenaan Anana, de schepper. Hier komt de kra (de ziel) uit voort. Vervolgens zijn er drie categorieën met ‘entiteiten’ die Anana geschapen heeft: de yorka (vooroudergeesten), de winti (de natuurgeesten) en de bakru. Laatstgenoemde neemt bij Wooding dus een aparte plaats in en valt niet onder de natuurgeesten, de winti’s.
In latere publicaties van onder meer Juliën Zaalman en Henri Stephen wordt dat onderscheid niet gemaakt, en wordt soms gezegd dat de bakru dezelfde is als de winti Akatamasi of Apuku. Wooding erkent zekere overeenkomsten, maar schrijft hierover: “De bakru wordt afzonderlijk besproken, omdat zijn naam de geografische plaatsing in West-Afrika mogelijk maakt.” De oorsprong van de naam Bakru is namelijk terug te vinden in Ivoorkust, Ghana, Togo, Benin en Nigeria; daar heet hij Bakru of Biakuru. “Hier geniet hij grote faam,” schrijft Wooding, “en is hij wijd en zijd bekend, zodat hij soms de status van een hogere god krijgt.”

Ogri
In Suriname wordt de bakru niet gezien als hogere god. Integendeel. Over het algemeen wordt hij beschouwd als een boosaardige geest, als onheilsstichter die ‘gekocht’ kan worden en wordt overgedragen op de familie. Hij is ook vaak de zondebok. Wie rijk wordt of macht verkrijgt, heeft vast een bakru gekocht. En wie ziek wordt of zelfs sterft, is waarschijnlijk door een bakru in de problemen gekomen.
Nene Afi krijgt regelmatig mensen op consult die last hebben van een bakru. Ze is natuurgenezer, met een levenslange ervaring op het gebied van winti. En ze heeft al vele bakru’s moeten verdrijven en ontelbare situaties meegemaakt. Ze kan er uren over vertellen. Over de vrouw die een bakru voor haar zuster stuurde, of de kennis die er bijna aan stierf. Over ziektes die een dokter niet kan ontdekken, vanwege die bakru. En natuurlijk over de verlichting als de boosdoener is weggestuurd met wasi’s en rituelen. Nene Afi spreekt over verschillende soorten bakru’s; de goede en de slechte. “De bere-bakru is overgenomen van de voorouders”, vertelt ze. “Die komt nog uit de tijd van de slavernij. Dat zijn de goede bakru’s, die in de familie blijven. Maar de trusu-bakru is de slechte bakru, hij wordt gestuurd om kwaad te doen. En de busi bakru is helemaal ogri; als ze díe voor je sturen, kan je gek worden. Veel van onze voorouders zijn zo beland in Wolfenbüttel.”
Veel vertrouwen in bonuman heeft ze niet. “A her’ sani pori”, zegt ze. “Veel bonuman misbruiken de situatie om geld te verdienen. Je denkt dat je verlichting krijgt, maar je moet blijven komen. En blijven betalen!”

Neutraal
Toch gelooft niet iedereen in ‘kwade bakru’s’. Wolfgang Jost is volkenkundige en sociaal pedagoog. Hij woont al jaren met zijn Surinaamse vrouw in Para, en deed hier onderzoek naar onder meer winti. “De bakru is meegekomen uit West-Afrika, en diende bij de slaven juist als beschermer of boodschapper”, vertelt Jost. “Bijvoorbeeld om de slaven te waarschuwen wanneer ze hun geheime bijeenkomsten hadden. De bakru is in feite een helper van Mama Aisa, Moeder Aarde, en is niet negatief maar neutraal. Je kunt alles goed of slecht gebruiken. Een mes kun je gebruiken om je brood te smeren of om iemand mee te vermoorden. Maar dat maakt het mes niet goed of fout. Wisiman misbruiken de bakru, meestal op verzoek van mensen die iemand anders ziekte, verdriet of zelfs de dood willen sturen. Maar eigenlijk is de bakru aanwezig om te beschermen.”
Ook bonuman en schrijver Juliën Zaalman ziet de bakru niet meer als iets negatiefs. “Wat is negatief, wie bepaalt dat?” filosofeert Zaalman. “Zonder kwaad is er geen goed, het een definieert het ander. De beleving van goed of kwaad is een expressie in jezelf. En de bakru is een materialisatie van die krachten in de mens, maar is van zichzelf niet goed of slecht. Bovendien: als je een bakru gebruikt om rijk te worden, wat is daar slecht aan?”

Uiterlijk
Uniek voor Suriname is de bakru niet. Zoals gezegd komt de bakru waarschijnlijk uit West-Afrika, waar hij wordt omschreven als een klein wezentje. Verhalen over kleine mannetjes, vaak met een groot hoofd, komen trouwens door de hele geschiedenis van de mensheid voor. En over de hele wereld, al lijken ze de laatste decennia uit de Europese geschriften te zijn verdreven, vooral door toedoen van christelijke duiveluitbanners en over-sceptische wetenschappers. Toch zijn vertellingen over kleine wezens met grote hoofden ook daar hardnekkig. Tegenwoordig komen ze voor in de duizenden verhalen over UFO-ontvoeringen. Ongeloofwaardige verslagen, waarvoor soms echter bewijsmateriaal gevonden wordt dat het onbehaaglijke gevoel geeft dat ze wel eens echt gebeurd zouden kunnen zijn.
In Suriname wordt over de bakru ook altijd gesproken als een dwerg met een groot hoofd. En dat is misschien wel de meest opvallende eigenschap van de bakru: welk boek je ook openslaat, wie je er ook over spreekt; het uiterlijk van de bakru wordt altijd omschreven. Van geen enkele (andere) winti vind je zo’n eenduidige beschrijving van het uiterlijk. Waarom denken mensen dat de bakru er zo uitziet? En wat is er waar van de verhalen van mensen die zeggen een bakru gezien te hebben?

Foto
Zaalman is bekend met de verhalen. “Vooral van ouderen ja. En zelf heb ik ook een keer iets vreemds meegemaakt toen ik jonger was. Daarbij zag ik het silhouet van een heel kleine man, die opeens verdwenen was. Het bezorgde me kippenvel. Rond die tijd heeft mijn moeder me horen roepen bij de deur, terwijl ik op dat moment nog niet thuis was. Ze vertelde mij later dat het een bakru geweest moet zijn.”
Bakru’s worden niet alleen door ‘zieners’ of aanhangers van het wintigeloof gezien. Winesh, een geslaagde Hindostaanse ondernemer van in de veertig, beweert bij hoog en laag een bakru gezien te hebben op een foto van zijn ouders. “Mijn ouders gingen met een bevriend koppel naar Frans-Guyana. Ik zat toen net in de examentijd en bleef thuis, samen met de zoon van het andere koppel, Anwar. Toen ze terugkwamen, vertelden ze ons dat ze een bakru hadden gezien en er een foto van gemaakt hadden. Ze hebben die foto laten ontwikkelen en ik heb de foto gezien. Anwar ook, we spraken er laatst nog over. De foto is weggeraakt, maar wij hebben het absoluut gezien.”

Wroko bakru
Bestaat de bakru dan werkelijk? Voor Wolfgang Jost wel. “Ik kwam ooit naar Para om legendes over geesten te verzamelen. Maar wanneer ik vroeg naar deze vertellingen kwam er niets. Ze waren er niet. Pas toen de mensen later met de waargebeurde verhalen kwamen, de tru tori’s, kwam alle informatie. Het waren échte belevenissen, geen spookverhalen. Dus wat is dan de realiteit? Wat de mensen beleven, dát is de realiteit voor mij.”
Het valt wel op dat de meeste mensen niet makkelijk in het openbaar over bakru’s spreken. De bakru wordt geassocieerd met alles wat slecht is. “En de bakru is een taboe omdat hij gekomen is van onze voorouders; die hadden veel geheimen”, denkt Nene Afi. “Tijdens de slavernij hielpen de bakru’s onze voorouders met vluchten en vooral met het werk. Nog steeds zegt men wanneer je hard werkt, dat je een ‘wroko bakru’ hebt. Maar onze voorouders wisten hoe ze met een bakru om moesten gaan, ze kregen sabi’s. De mensen weten tegenwoordig niet meer hoe ze er mee om moeten gaan. Dat is waar het soms misgaat.”

Versterken
Volgens Nene Afi moeten mensen leren de bakru op de juiste manier te onderhouden. “Een verwaarloosde bakru kan zijn aandacht gaan opeisen. Maar onderhouden is niet hetzelfde als dienen! Als je iets doet voor een bakru, een bakru-prei, doe het dan klein. Maak er geen feest van met bussen en mooie kleren, dat is nergens voor nodig. Ik keur veel van die dingen af. De bakru is je geheim, niemand hoeft het te weten. Het is iets voor jou en de mensen in je directe omgeving. No kar’ her’ Sranan.”
Wolfgang Jost denkt niet direct in termen van een bakru-prei. “Een bakru kan veel doen en heeft een bepaalde kracht. Maar als deze kracht jouw eigen kra-kracht tegenkomt, kan er niet veel gebeuren. Dus mijn advies is: houd je eigen ziel schoon, versterk je kra, en leef naar de normen en waarden van de winti-cultuur. Bewaar het evenwicht tussen jezelf en de natuur, en let op je eigen gevoelens, je woorden en daden. Verder ben ik van mening dat mensen met slechte bedoelingen, met slechte gevoelens en gedachten naar een ander toe, ook zonder een bakru onheil kunnen brengen. Je hebt echt geen ceremonie of ritueel nodig om kwaad aan te richten.”

[Loverboy]

 

Odi sunder,
bedankt voor het plaatsen,
leuk stuk om te lezen.

[Sunder]

 

[Loverboy]

Tekst: Tanya Wijngaarde

Bron: DWT
03/09/2011

De bakru is een bekend fenomeen uit de Surinaamse wintibeleving. En al lijkt er wat verschil van mening te bestaan over de aard van deze 'bosgeest' zeker is dat de bakru binnen de winticultuur een speciale positie inneemt.

Pas maar op dat je geen bakru tegenkomt!” Een van die leuk bedoelde grapjes van stadsmensen wanneer je een weekendje naar Republiek gaat. Maar zodra het lachen is verstomd, komen de bakru-tori’s. Over de moeder van oma op de plantage, of de tante van een buurvrouw; vaak vage verhalen over schimmen en stemmen, over ziektes en andere narigheid. Maar wie is die bakru eigenlijk; bestaat hij echt en doet hij ons kwaad?
Hoewel winti van oudsher oraal wordt overgedragen, is er de laatste decennia veel onderzocht en geschreven. De grondlegger van het winti-onderzoek is Charles Wooding. Zijn boek ‘Winti: een Afro Amerikaanse godsdienst in Suriname’ verscheen in 1972, de eerste academische publicatie specifiek hierover. Een klassieker dus, al zijn daarna nog vele boeken geschreven, soms met andere inzichten.

Bij de indeling die Wooding maakte, staat bovenaan Anana, de schepper. Hier komt de kra (de ziel) uit voort. Vervolgens zijn er drie categorieën met ‘entiteiten’ die Anana geschapen heeft: de yorka (vooroudergeesten), de winti (de natuurgeesten) en de bakru. Laatstgenoemde neemt bij Wooding dus een aparte plaats in en valt niet onder de natuurgeesten, de winti’s.
Inte lare publicaties van onder meer Juliën Zaalman en Henri Stephen wordt dat onderscheid niet gemaakt, en wordt soms gezegd dat de bakru dezelfde is als de winti Akatamasi of Apuku. Wooding erkent zekere overeenkomsten, maar schrijft hierover: “De bakru wordt afzonderlijk besproken, omdat zijn naam de geografische plaatsing in West-Afrika mogelijk maakt.” De oorsprong van de naam Bakru is namelijk terug te vinden in Ivoorkust, Ghana, Togo, Benin en Nigeria; daar heet hij Bakru of Biakuru. “Hier geniet hij grote faam,” schrijft Wooding, “en is hij wijd en zijd bekend, zodat hij soms de status van een hogere god krijgt.”

Ogri
In Suriname wordt de bakru niet gezien als hogere god. Integendeel. Over het algemeen wordt hij beschouwd als een boosaardige geest, als onheilsstichter die ‘gekocht’ kan worden en wordt overgedragen op de familie. Hij is ook vaak de zondebok. Wie rijk wordt of macht verkrijgt, heeft vast een bakru gekocht. En wie ziek wordt of zelfs sterft, is waarschijnlijk door een bakru in de problemen gekomen.
Nene Afi krijgt regelmatig mensen op consult die last hebben van een bakru. Ze is natuurgenezer, met een levenslange ervaring op het gebied van winti. En ze heeft al vele bakru’s moeten verdrijven en ontelbare situaties meegemaakt. Ze kan er uren over vertellen. Over de vrouw die een bakru voor haar zuster stuurde, of de kennis die er bijna aan stierf. Over ziektes die een dokter niet kan ontdekken, vanwege die bakru. En natuurlijk over de verlichting als de boosdoener is weggestuurd met wasi’s en rituelen. Nene Afi spreekt over verschillende soorten bakru’s; de goede en de slechte. “De bere-bakru is overgenomen van de voorouders”, vertelt ze. “Die komt nog uit de tijd van de slavernij. Dat zijn de goede bakru’s, die in de familie blijven. Maar de trusu-bakru is de slechte bakru, hij wordt gestuurd om kwaad te doen. En de busi bakru is helemaal ogri; als ze díe voor je sturen, kan je gek worden. Veel van onze voorouders zijn zo beland in Wolfenbüttel.”
Veel vertrouwen in bonuman heeft ze niet. “A her’ sani pori”, zegt ze. “Veel bonuman misbruiken de situatie om geld te verdienen. Je denkt dat je verlichting krijgt, maar je moet blijven komen. En blijven betalen!”

Neutraal
Toch gelooft niet iedereen in ‘kwade bakru’s’. Wolfgang Jost is volkenkundige en sociaal pedagoog. Hij woont al jaren met zijn Surinaamse vrouw in Para, en deed hier onderzoek naar onder meer winti. “De bakru is meegekomen uit West-Afrika, en diende bij de slaven juist als beschermer of boodschapper”, vertelt Jost. “Bijvoorbeeld om de slaven te waarschuwen wanneer ze hun geheime bijeenkomsten hadden. De bakru is in feite een helper van Mama Aisa, Moeder Aarde, en is niet negatief maar neutraal. Je kunt alles goed of slecht gebruiken. Een mes kun je gebruiken om je brood te smeren of om iemand mee te vermoorden. Maar dat maakt het mes niet goed of fout. Wisiman misbruiken de bakru, meestal op verzoek van mensen die iemand anders ziekte, verdriet of zelfs de dood willen sturen. Maar eigenlijk is de bakru aanwezig om te beschermen.”
Ook bonuman en schrijver Juliën Zaalman ziet de bakru niet meer als iets negatiefs. “Wat is negatief, wie bepaalt dat?” filosofeert Zaalman. “Zonder kwaad is er geen goed, het een definieert het ander. De beleving van goed of kwaad is een expressie in jezelf. En de bakru is een materialisatie van die krachten in de mens, maar is van zichzelf niet goed of slecht. Bovendien: als je een bakru gebruikt om rijk te worden, wat is daar slecht aan?”

Uiterlijk
Uniek voor Suriname is de bakru niet. Zoals gezegd komt de bakru waarschijnlijk uit West-Afrika, waar hij wordt omschreven als een klein wezentje. Verhalen over kleine mannetjes, vaak met een groot hoofd, komen trouwens door de hele geschiedenis van de mensheid voor. En over de hele wereld, al lijken ze de laatste decennia uit de Europese geschriften te zijn verdreven, vooral door toedoen van christelijke duiveluitbanners en over-sceptische wetenschappers. Toch zijn vertellingen over kleine wezens met grote hoofden ook daar hardnekkig. Tegenwoordig komen ze voor in de duizenden verhalen over UFO-ontvoeringen. Ongeloofwaardige verslagen, waarvoor soms echter bewijsmateriaal gevonden wordt dat het onbehaaglijke gevoel geeft dat ze wel eens echt gebeurd zouden kunnen zijn.
In Suriname wordt over de bakru ook altijd gesproken als een dwerg met een groot hoofd. En dat is misschien wel de meest opvallende eigenschap van de bakru: welk boek je ook openslaat, wie je er ook over spreekt; het uiterlijk van de bakru wordt altijd omschreven. Van geen enkele (andere) winti vind je zo’n eenduidige beschrijving van het uiterlijk. Waarom denken mensen dat de bakru er zo uitziet? En wat is er waar van de verhalen van mensen die zeggen een bakru gezien te hebben?

Foto
Zaalman is bekend met de verhalen. “Vooral van ouderen ja. En zelf heb ik ook een keer iets vreemds meegemaakt toen ik jonger was. Daarbij zag ik het silhouet van een heel kleine man, die opeens verdwenen was. Het bezorgde me kippenvel. Rond die tijd heeft mijn moeder me horen roepen bij de deur, terwijl ik op dat moment nog niet thuis was. Ze vertelde mij later dat het een bakru geweest moet zijn.”
Bakru’s worden niet alleen door ‘zieners’ of aanhangers van het wintigeloof gezien. Winesh, een geslaagde Hindostaanse ondernemer van in de veertig, beweert bij hoog en laag een bakru gezien te hebben op een foto van zijn ouders. “Mijn ouders gingen met een bevriend koppel naar Frans-Guyana. Ik zat toen net in de examentijd en bleef thuis, samen met de zoon van het andere koppel, Anwar. Toen ze terugkwamen, vertelden ze ons dat ze een bakru hadden gezien en er een foto van gemaakt hadden. Ze hebben die foto laten ontwikkelen en ik heb de foto gezien. Anwar ook, we spraken er laatst nog over. De foto is weggeraakt, maar wij hebben het absoluut gezien.”

Wroko bakru
Bestaat de bakru dan werkelijk? Voor Wolfgang Jost wel. “Ik kwam ooit naar Para om legendes over geesten te verzamelen. Maar wanneer ik vroeg naar deze vertellingen kwam er niets. Ze waren er niet. Pas toen de mensen later met de waargebeurde verhalen kwamen, de tru tori’s, kwam alle informatie. Het waren échte belevenissen, geen spookverhalen. Dus wat is dan de realiteit? Wat de mensen beleven, dát is de realiteit voor mij.”
Het valt wel op dat de meeste mensen niet makkelijk in het openbaar over bakru’s spreken. De bakru wordt geassocieerd met alles wat slecht is. “En de bakru is een taboe omdat hij gekomen is van onze voorouders; die hadden veel geheimen”, denkt Nene Afi. “Tijdens de slavernij hielpen de bakru’s onze voorouders met vluchten en vooral met het werk. Nog steeds zegt men wanneer je hard werkt, dat je een ‘wroko bakru’ hebt. Maar onze voorouders wisten hoe ze met een bakru om moesten gaan, ze kregen sabi’s. De mensen weten tegenwoordig niet meer hoe ze er mee om moeten gaan. Dat is waar het soms misgaat.”

Versterken
Volgens Nene Afi moeten mensen leren de bakru op de juiste manier te onderhouden. “Een verwaarloosde bakru kan zijn aandacht gaan opeisen. Maar onderhouden is niet hetzelfde als dienen! Als je iets doet voor een bakru, een bakru-prei, doe het dan klein. Maak er geen feest van met bussen en mooie kleren, dat is nergens voor nodig. Ik keur veel van die dingen af. De bakru is je geheim, niemand hoeft het te weten. Het is iets voor jou en de mensen in je directe omgeving. No kar’ her’ Sranan.”
Wolfgang Jost denkt niet direct in termen van een bakru-prei. “Een bakru kan veel doen en heeft een bepaalde kracht. Maar als deze kracht jouw eigen kra-kracht tegenkomt, kan er niet veel gebeuren. Dus mijn advies is: houd je eigen ziel schoon, versterk je kra, en leef naar de normen en waarden van de winti-cultuur. Bewaar het evenwicht tussen jezelf en de natuur, en let op je eigen gevoelens, je woorden en daden. Verder ben ik van mening dat mensen met slechte bedoelingen, met slechte gevoelens en gedachten naar een ander toe, ook zonder een bakru onheil kunnen brengen. Je hebt echt geen ceremonie of ritueel nodig om kwaad aan te richten.”

Bigi Odi na lontu,

Blauw: je voeten zullen niet nat worden als ik aan de kant vist, ga je in het water dan wel.

Goed om te lezen dat wan de wan de, pori neg sa kaba.
Niet alleen de bakru kent slecht,,maar ook goed...
zo kent alles slecht, ......................................

[Nengre oema]

Tekst: Tanya Wijngaarde

Bron: DWT
03/09/2011

De bakru is een bekend fenomeen uit de Surinaamse wintibeleving. En al lijkt er wat verschil van mening te bestaan over de aard van deze 'bosgeest' zeker is dat de bakru binnen de winticultuur een speciale positie inneemt.

Pas maar op dat je geen bakru tegenkomt!” Een van die leuk bedoelde grapjes van stadsmensen wanneer je een weekendje naar Republiek gaat. Maar zodra het lachen is verstomd, komen de bakru-tori’s. Over de moeder van oma op de plantage, of de tante van een buurvrouw; vaak vage verhalen over schimmen en stemmen, over ziektes en andere narigheid. Maar wie is die bakru eigenlijk; bestaat hij echt en doet hij ons kwaad?
Hoewel winti van oudsher oraal wordt overgedragen, is er de laatste decennia veel onderzocht en geschreven. De grondlegger van het winti-onderzoek is Charles Wooding. Zijn boek ‘Winti: een Afro Amerikaanse godsdienst in Suriname’ verscheen in 1972, de eerste academische publicatie specifiek hierover. Een klassieker dus, al zijn daarna nog vele boeken geschreven, soms met andere inzichten.

Bij de indeling die Wooding maakte, staat bovenaan Anana, de schepper. Hier komt de kra (de ziel) uit voort. Vervolgens zijn er drie categorieën met ‘entiteiten’ die Anana geschapen heeft: de yorka (vooroudergeesten), de winti (de natuurgeesten) en de bakru. Laatstgenoemde neemt bij Wooding dus een aparte plaats in en valt niet onder de natuurgeesten, de winti’s.
In latere publicaties van onder meer Juliën Zaalman en Henri Stephen wordt dat onderscheid niet gemaakt, en wordt soms gezegd dat de bakru dezelfde is als de winti Akatamasi of Apuku. Wooding erkent zekere overeenkomsten, maar schrijft hierover: “De bakru wordt afzonderlijk besproken, omdat zijn naam de geografische plaatsing in West-Afrika mogelijk maakt.” De oorsprong van de naam Bakru is namelijk terug te vinden in Ivoorkust, Ghana, Togo, Benin en Nigeria; daar heet hij Bakru of Biakuru. “Hier geniet hij grote faam,” schrijft Wooding, “en is hij wijd en zijd bekend, zodat hij soms de status van een hogere god krijgt.”

Ogri
In Suriname wordt de bakru niet gezien als hogere god. Integendeel. Over het algemeen wordt hij beschouwd als een boosaardige geest, als onheilsstichter die ‘gekocht’ kan worden en wordt overgedragen op de familie. Hij is ook vaak de zondebok. Wie rijk wordt of macht verkrijgt, heeft vast een bakru gekocht. En wie ziek wordt of zelfs sterft, is waarschijnlijk door een bakru in de problemen gekomen.
Nene Afi krijgt regelmatig mensen op consult die last hebben van een bakru. Ze is natuurgenezer, met een levenslange ervaring op het gebied van winti. En ze heeft al vele bakru’s moeten verdrijven en ontelbare situaties meegemaakt. Ze kan er uren over vertellen. Over de vrouw die een bakru voor haar zuster stuurde, of de kennis die er bijna aan stierf. Over ziektes die een dokter niet kan ontdekken, vanwege die bakru. En natuurlijk over de verlichting als de boosdoener is weggestuurd met wasi’s en rituelen. Nene Afi spreekt over verschillende soorten bakru’s; de goede en de slechte. “De bere-bakru is overgenomen van de voorouders”, vertelt ze. “Die komt nog uit de tijd van de slavernij. Dat zijn de goede bakru’s, die in de familie blijven. Maar de trusu-bakru is de slechte bakru, hij wordt gestuurd om kwaad te doen. En de busi bakru is helemaal ogri; als ze díe voor je sturen, kan je gek worden. Veel van onze voorouders zijn zo beland in Wolfenbüttel.”
Veel vertrouwen in bonuman heeft ze niet. “A her’ sani pori”, zegt ze. “Veel bonuman misbruiken de situatie om geld te verdienen. Je denkt dat je verlichting krijgt, maar je moet blijven komen. En blijven betalen!”

Neutraal
Toch gelooft niet iedereen in ‘kwade bakru’s’. Wolfgang Jost is volkenkundige en sociaal pedagoog. Hij woont al jaren met zijn Surinaamse vrouw in Para, en deed hier onderzoek naar onder meer winti. “De bakru is meegekomen uit West-Afrika, en diende bij de slaven juist als beschermer of boodschapper”, vertelt Jost. “Bijvoorbeeld om de slaven te waarschuwen wanneer ze hun geheime bijeenkomsten hadden. De bakru is in feite een helper van Mama Aisa, Moeder Aarde, en is niet negatief maar neutraal. Je kunt alles goed of slecht gebruiken. Een mes kun je gebruiken om je brood te smeren of om iemand mee te vermoorden. Maar dat maakt het mes niet goed of fout. Wisiman misbruiken de bakru, meestal op verzoek van mensen die iemand anders ziekte, verdriet of zelfs de dood willen sturen. Maar eigenlijk is de bakru aanwezig om te beschermen.”
Ook bonuman en schrijver Juliën Zaalman ziet de bakru niet meer als iets negatiefs. “Wat is negatief, wie bepaalt dat?” filosofeert Zaalman. “Zonder kwaad is er geen goed, het een definieert het ander. De beleving van goed of kwaad is een expressie in jezelf. En de bakru is een materialisatie van die krachten in de mens, maar is van zichzelf niet goed of slecht. Bovendien: als je een bakru gebruikt om rijk te worden, wat is daar slecht aan?”

Uiterlijk
Uniek voor Suriname is de bakru niet. Zoals gezegd komt de bakru waarschijnlijk uit West-Afrika, waar hij wordt omschreven als een klein wezentje. Verhalen over kleine mannetjes, vaak met een groot hoofd, komen trouwens door de hele geschiedenis van de mensheid voor. En over de hele wereld, al lijken ze de laatste decennia uit de Europese geschriften te zijn verdreven, vooral door toedoen van christelijke duiveluitbanners en over-sceptische wetenschappers. Toch zijn vertellingen over kleine wezens met grote hoofden ook daar hardnekkig. Tegenwoordig komen ze voor in de duizenden verhalen over UFO-ontvoeringen. Ongeloofwaardige verslagen, waarvoor soms echter bewijsmateriaal gevonden wordt dat het onbehaaglijke gevoel geeft dat ze wel eens echt gebeurd zouden kunnen zijn.
In Suriname wordt over de bakru ook altijd gesproken als een dwerg met een groot hoofd. En dat is misschien wel de meest opvallende eigenschap van de bakru: welk boek je ook openslaat, wie je er ook over spreekt; het uiterlijk van de bakru wordt altijd omschreven. Van geen enkele (andere) winti vind je zo’n eenduidige beschrijving van het uiterlijk. Waarom denken mensen dat de bakru er zo uitziet? En wat is er waar van de verhalen van mensen die zeggen een bakru gezien te hebben?

Foto
Zaalman is bekend met de verhalen. “Vooral van ouderen ja. En zelf heb ik ook een keer iets vreemds meegemaakt toen ik jonger was. Daarbij zag ik het silhouet van een heel kleine man, die opeens verdwenen was. Het bezorgde me kippenvel. Rond die tijd heeft mijn moeder me horen roepen bij de deur, terwijl ik op dat moment nog niet thuis was. Ze vertelde mij later dat het een bakru geweest moet zijn.”
Bakru’s worden niet alleen door ‘zieners’ of aanhangers van het wintigeloof gezien. Winesh, een geslaagde Hindostaanse ondernemer van in de veertig, beweert bij hoog en laag een bakru gezien te hebben op een foto van zijn ouders. “Mijn ouders gingen met een bevriend koppel naar Frans-Guyana. Ik zat toen net in de examentijd en bleef thuis, samen met de zoon van het andere koppel, Anwar. Toen ze terugkwamen, vertelden ze ons dat ze een bakru hadden gezien en er een foto van gemaakt hadden. Ze hebben die foto laten ontwikkelen en ik heb de foto gezien. Anwar ook, we spraken er laatst nog over. De foto is weggeraakt, maar wij hebben het absoluut gezien.”

Wroko bakru
Bestaat de bakru dan werkelijk? Voor Wolfgang Jost wel. “Ik kwam ooit naar Para om legendes over geesten te verzamelen. Maar wanneer ik vroeg naar deze vertellingen kwam er niets. Ze waren er niet. Pas toen de mensen later met de waargebeurde verhalen kwamen, de tru tori’s, kwam alle informatie. Het waren échte belevenissen, geen spookverhalen. Dus wat is dan de realiteit? Wat de mensen beleven, dát is de realiteit voor mij.”
Het valt wel op dat de meeste mensen niet makkelijk in het openbaar over bakru’s spreken. De bakru wordt geassocieerd met alles wat slecht is. “En de bakru is een taboe omdat hij gekomen is van onze voorouders; die hadden veel geheimen”, denkt Nene Afi. “Tijdens de slavernij hielpen de bakru’s onze voorouders met vluchten en vooral met het werk. Nog steeds zegt men wanneer je hard werkt, dat je een ‘wroko bakru’ hebt. Maar onze voorouders wisten hoe ze met een bakru om moesten gaan, ze kregen sabi’s. De mensen weten tegenwoordig niet meer hoe ze er mee om moeten gaan. Dat is waar het soms misgaat.”

Versterken
Volgens Nene Afi moeten mensen leren de bakru op de juiste manier te onderhouden. “Een verwaarloosde bakru kan zijn aandacht gaan opeisen. Maar onderhouden is niet hetzelfde als dienen! Als je iets doet voor een bakru, een bakru-prei, doe het dan klein. Maak er geen feest van met bussen en mooie kleren, dat is nergens voor nodig. Ik keur veel van die dingen af. De bakru is je geheim, niemand hoeft het te weten. Het is iets voor jou en de mensen in je directe omgeving. No kar’ her’ Sranan.”
Wolfgang Jost denkt niet direct in termen van een bakru-prei. “Een bakru kan veel doen en heeft een bepaalde kracht. Maar als deze kracht jouw eigen kra-kracht tegenkomt, kan er niet veel gebeuren. Dus mijn advies is: houd je eigen ziel schoon, versterk je kra, en leef naar de normen en waarden van de winti-cultuur. Bewaar het evenwicht tussen jezelf en de natuur, en let op je eigen gevoelens, je woorden en daden. Verder ben ik van mening dat mensen met slechte bedoelingen, met slechte gevoelens en gedachten naar een ander toe, ook zonder een bakru onheil kunnen brengen. Je hebt echt geen ceremonie of ritueel nodig om kwaad aan te richten.”

wan swiet odi,

Bakru sabi bung,mee eens.
De bakru en Ampuku kunnen als de beste helpen.
Ze kennen de zweep slagen als geen ander.

[Satan]

Bakroe na ogri sani

e kiri soema piking
e foefoeroe
e du bigi ogri

ding sma sang taki bakru e du bung
e sribi 

[Tante Carla]

Hallo jongens en meisjes, mevrouw  en meneer,

De bakru kan helpen goed te doen,
maar de mens is zo ondankbaar.
Eerst vragen ze geld aan bakru en daarna willen ze het weg jagen.
Ja, dan krijg je de poppen aan het dansen.
Maar je hebt ook de goede bakru
Die goede bakru helpt zoals mat apuku of elk ander winti.

Alleen moet men weten wie goed of slecht is.
En dat kan niet iedereen zien
Je moet het weten, Im sabi.

[ik heb gehoord]

 

ik heb gehoord van iemand
dat er ooit in suriname mensen(amerikanen die een fabriek wilden bouwen)waren gekomen
om de volgende dag een kankantri boom te kappen en daar de fabriek te bouwen, ik heb gehoord dat
die fabrikanten de volgende dag in de boom wakker werden.

de natuur had gesproken
 of dat met de hele natuur te maken heeft en niet met "dingen" afzonderlijk

sommige gebieden meer als andere

[katrien klaassen]

waarom moet je om gaan met Bakru? Er is maar een vader.
Wat is een bakru? antwoord is al vaak gegeven op deze site. de ene helft is een mens en de andere helft....
als je er ooit een heb mogen ontvangen, vaak van familie of mensen waar je mee samenwerkt, dan zal je beleven wat een bakru is.
Je hebt mooie ingepakt, een lieve baby die op je schoot komt liggen, of die zich bekend maakt als kind in je  gezin.
Of een die in je huis komt staan met jou panjij aan.
de eerste vraag die surinamers stellen is, wie is je vader/ wie is je moeder? Stel zo'n vraag? wie heeft ooit van zijn kabras een mogen ontvangen?  Van ga te werk met deze hulp in de familie...
Maar ik zal niet uitwijden.
Bakru is gewoon slecht, wanneer hij zich ontvouwt, gaat hij op je energie zitten. Hij verlamt je/ probeert je eigen wil over te nemen. Hij zal je bekoren met zoete broodjes. Bakrus is geen bere ding. Wil alleen maar energie van jou om zelf groter te worden. de enige weg die bakru creerd is de weg naar de ondergang voor de gene waar hij is. Sommige in opdracht en sommige omdat zij dat fijn vinden. Nog geholpen door de mens, maar zij hebben er ook zin in om andere het leven zuur te maken.
Het is wel zwart/ wit
Want bakru kan natuurlijk ook net op een moment in je leven,komen, als je op een evalutie zit. De bekoring is, wat doe je met bakru? Ga ik linksom of rechtom?
Wil ik voor dit moment aardgebonden blijven, of zie ik een hoger doel?
Op het ogenblik lijkt bakru hoogtij te vieren, mensen geven zelf prey voor bakru en verdienen veel geld.
Als je naar het begin kijkt toen bakru kwam, klein teder mooi ingepakt. Als baby is bakru al groter dan ik Sweet) dus wat als ik bakru energie geeft, waardoor hij lekker sterk wordt en boos kan worden op mij...
Ik ga dat afleggen, bakru breekt mij gewoon doormidden als die boos is, en dan heb je de poppen aan het dansen.
zie dan maar hulp te vinden?
Maar ik las ooit op de brug in Suriname, no jompo, jepie de
Katrien