De oorzaak van het geweld in de Bijlmer

“REIGERSBOS-Afgelopen zondagochtend heeft een 33-jarige vrouw haar man (31) neergestoken. Hij is later in het ziekenhuis aan zijn verwondingen overleden. Ambulancepersoneel hebben de zwaar gewonde man gereanimeerd en met behulp van de brandweer is het slachtoffer naar beneden gebracht. De vrouw had zelf rond tien voor half vier de politie gewaarschuwd. Zij werd voor de woningvan het Opheusdenhof aangetroffen. Toen de politie de woning betrad werd het slachtoffer gevonden. Er is een mes in beslag genomen. Rechercheurs van het Bureau Districtrecherche Oost hebben de zaak in onderzoek. De vrouw is aangehouden.” 

En zo zijn wij het afgelopen jaar meer dan eens opgeschikt met krantenartikelen van vergelijkbare strekking. Oftewel, Amsterdam Zuidoost heeft haar reputatie van poldergetto weer helemaal terug, waar het er enige tijd op leek dat er progressie was geboekt, zelfs op het gebied van het imago, dat in de praktijk o zo moeilijk te verbeteren bleek. De landelijke media zitten weer zeer dicht bovenop deze sensatie.

Al gauw kreeg rapmuziek de schuld van het geweld. Dat ging volgens velen veel te ver, al is het ongetwijfeld zo dat bepaalde labiele jongeren wel degelijk door commerciële gangsta rapmuziek negatief worden beïnvloed. Elders werd weer gesuggereerd dat er ter plaatse een heuse bende oorlog gaande was, doch de feiten spraken ook dat dus tegen. In ieder geval, wat de reden ook mocht zijn, er was een draagvlak ontstaan voor nog harder ingrijpen van de politie. Nog meer preventief fouilleren; nog meer huiszoekingen, nog meer mensen hinderlijk volgen, etc., maar uiteindelijk weten we nog steeds niet hoe het kan dat de Bijlmer, of Amsterdam Zuidoost zoals je wilt, nu ineens in zo'n geweldspiraal is geraakt juist nu er zo'n ingrijpende stadsvernieuwing heeft plaats gevonden.

In de VS is het fenomeen Urban Renewal eveneens bekend. Dat hield in de praktijk doorgaans in dat er duizenden woningen van de minder goed bedeelde Zwarte bevolking werden plat gewalsd, maar dat er daarvoor in de plaats duizenden minder voor terugkwamen, waardoor duizenden mensen gedwongen werden te verhuizen naar elders. In plaats van de eerdere appartementen kwamen er zaken als private ontwikkelingen, sport arena's, hotels, handelscentra, luxe appartementen, etc., waar rijke witte zakenlieden hun voordeel mee deden.

Allemaal goed en aardig, maar de duizenden mensen die gedwongen moesten verhuizen hadden helemaal niets te zeggen over deze drastische Urban Renewal plannen. Dat werd van bovenaf voor hen beslist. De welbekende schrijver James Baldwin noemde deze praktijk “remove the niggers”, en naar het verhaal gaat vergaven de beleidsmakers deze gang van zaken ook dat naambordje achter gesloten deuren.

Nu het volgende: volgens sociaal psychologen als Mindy Fullilove treedt door de vernietiging veroorzaakt door de Urban Renewal een verschijnsel op genaamd root shock; de traumatische stress reactie ten gevolge van de vernietiging van iemand's emotionele ecosysteem. Het houdt in synopsis in dat door de verdwijning van vele gebouwen, het verhuizen van vele bekende mensen, of eigenlijk alles wat de gemeenschap cohesief maakte zoals kleine winkeltjes, sociale clubs, kapperszaken, ontmoetingsplaatsen, etc. wordt veranderd of zelfs vernietigd, wat dan weer vaak het einde betekende van gemeenschapsnetwerken. Het psychologische gevolg op individueel niveau is meer dan eens emotionele uitbarstingen, een ondermijnd vertrouwen, destructie van emotionele en financiële bronnen, en door al dit alles een verhoogd risico op stress gerelateerde ziektes van depressies tot aan zelfs hartaanvallen, doch bovenal door al deze stress een sterk verhoogde prikkelbaarheid bij de achtergebleven inwoners...

Let op wat hoofdcommissaris Welten van de Amsterdamse politie zei over de geweldspiraal in Bemre in De Telegraaf van de zomer: “Er is nauwelijks een echt motief bij veel van de schietpartijen in Zuidoost, een keer boos kijken of een verkeerde opmerking maken, is voor die jongeren genoeg om vuurwapengeweld uit te lokken.” Los van het feit dat iets wat in de ogen van Welten geen motief kan lijken dat op dieper niveau natuurlijk wel degelijk kan zijn, beschreef Welten zonder het waarschijnlijk te beseffen een symptoom van het dramatische verschijnsel root shock. Oftewel, een traumatische stress reactie waar de laatste decennia reeds 1600 Zwarte gemeenschappen in de VS mee geplaagd zijn zien we heden recht voor onze ogen opdoemen. Niet dat wat voor soort van ongeprovoceerd geweld ook gedoogd moet worden, maar in plaats van nog meer blauw op straat nog harder te laten optreden kan men beter het root shock drama gaan helen. De wortel van het kwaad aanpakken dus.